هنگامي که ذهن به پويش نماد مي پردازد با انديشه هائي برخورد پيدا مي کند که در ماوراء قابليت هاي منطقي – عقلاني آن قرار دارند. اندکي تأمل و در خود فرو رفتن ها ما را به اين نتيجه مي رساند که بشر قادر به دريافت ودرک کامل هيچ چيز نيست .   او مي تواند ببيند (همانگونه که برولز موناري مي گويد: «افراد آنچه را مي بينند که مي دانند» ،  بشنود، لمس کند و بچشد. اما قابليت هاي ديداري و شنيداري و تمام آگاهي هائي که از طريق قواي لامسه و چشايي مي توانند براي او حاصل شوند وابسته به تعداد وکيفيت قواي احساسي اوست.

زندگي ما ناشي از برقراري ارتباط مان است. ما ترجيح مي دهيم که فاصله هاي بعيد زماني و مکاني را علاوه بربکارگيري زبان گفتاري، از طريق استفاده از علائم نوشتاري درتمام ابعاد آن برطرف سازيم و از اين طريق ايجاد ارتباط نمائيم.

امروزه، بيش از هرزماني ما از علائم در جايگزيني و پرمحتوي کردن علائم محدود الفبائي (يعني حروف) استفاده مي کنيم. اين علائم ، نظير نشانه ها يا علائم تصويري موجود درايستگاه هاي راه آهن، فرودگاه ها ، خيابانها، و ساير مکانهاي عمومي ، ممکن است برمبناي سنتي نوشتاري باشند يا نباشند.

اين نمادها همه جا به چشم مي خورند. روي بسته بنديها، قوطي ها، جعبه ها، روي وسايل نقليه، روي کاغذ، در پلاکادها و تابلوهاي مربوط به تظاهرات ،  در بازيهاي عمومي، بازارها، نمايشگاه ها و جشنواره ها؛ از آنجا که مدارک مستند دال بر اين هستند که اين امر ( يعني استفاده از نمادها) از سرآغاز پيدايش تمدن جريان داشته است، بي مناسبت به نظر نمي رسد که نگاهي کوتاه به تاريخچه  چگونگي ارتباط افراد بشر با يکديگر بيفکنيم.

در حدود 000/40 سال قبل بشراوليه که از طريق شکار روزگار مي گذراند به منظور انتقال افکار و اميال خويش به حک علائمي گرافيکي برصخره ها پرداخت و بدين وسيله کوشيد اميال وافکار خويش را از طريق تصوير بنماياند. از اين رهگذر ،  انديشه که تا آن زمان صرفاً از طريق صورت (زبان) يا حرکات (حالت دستها ) بيان مي شد، اين قابليت را پيدا کرد که بتواند ثبت گردد وپايدار بماند.

بر روي قلوه سنگهاي آزيلی (             ) مربوط به دوران عصر حجر ميانه (حدود 8000 سال قبل از ميلاد مسيح) نمادهائي نقش شده اند که معناي آنها هنوز کشف نشده است و تنها احتمال مي رود که مربوط به شعائر مذهبي و يا مراسم جادو باشند.

در هرحال اين نمادها آنچنان معني دار و بيان کننده هستند که به سختي مي توان اين نظر را که آنها را عناصري از «بازيهاي تصويري» مي انگارد، پذيرفت. در آن دوران بسيار دور يک دايره مي توانست  ،کمااينکه امروز هم ميتواند بيان کننده خورشيد و در نتيجه نشانه اي به معناي «روز» ، «ابديت»  و ... باشد. حرف ( ام انگلیسی ) مي تواند از تصوير مردي که از روبرو نشسته و پاهاي خود را به دو طرف بازکرده است نشأت گرفته و تکامل يافته باشد. علامت هاي موج دار مي تواند نشانه هائي از بيان آب بوده باشد. امروزه نيز در مسير جاده هاي بعضي از کشورها علائمي بچشم مي خورد که نشان دهنده وجود رودخانه در آنهاست و تعداد خطوط موج داري که در اين علائم برروي هم قرار دارند نشان دهنده نوع جريان آب رودخانه از لحاظ تندي وکندي و همچنين کوچکي  يا بزرگي رودخانه است.

جاهاي پاي انسانها وآثار پنجه حيوانات در گذشته هاي دور برروي زمين ، رديابي ، مقايسه، توصيف ، طبقه بندي، تعبير و آشکار گرديده است و به اصطلاح « خوانده» شده است. مشخص شده است که اين ردپاها همواره به هدف و مقصدي منتهي مي شده اند که عبارت بوده است از چشمه يا غار. اين ردپاها خصوصياتي از صاحبان آنها را باز مي نمايند ازجمله اينکه مسير راهپيمائي آنان را نشان مي دهند و همچنين از روي قدمت آنها مي توان به قدمت وعمر آن انسان ها يا حيوانات پي برد. اين ردپاها، خواه بطور ارادي و خواه بطور غيرارادي، اطلاعاتي رادر اختيار ما مي گذارند. بهرحال ردپاها داراي معنا هستند و درنتيجه بايد آنها را همچون نوشته هائي عيني در نظرگرفت بدين معنا که آنها بدون اين که ترسيم شده باشند علائمي تصويري هستند.

اين ردپاها يا علائم که در اصل نقشي ارتباطي داشته و مربوط به نوعي «بازي» در نزد بشر پيش از تاريخ بوده است، امروزه اطلاعات سودمندي درباره وجود ، نوع زندگي و محيط بشر دراختيار ما مي گذارد. بنابراين ، علامت در عمل يک ارتباط است. ازطريق علائم نمادين بود که بشر توانست به نحوي ارادي با همنوعان خود ارتباط برقرار کند و درنتيجه بين آن زمان و مکان، و زمان و مکان حاضر پل ارتباطي برقرار نمايد. به مرور زمان بشر توانست نيازهاي خود را از طريق نمادهاي ساده يا ترکيبي بيان کند.

بشر امروز ي بسيار بيش از بشر گذشته مجبور به استفاده از نشانه ها و نمادهاست. درحدود 4000 سال پيش در مصر ودرحدود همين زمان در چين، خط هيروگليف و خط انديشه نگار برمبناي نمادهاي اوليه پيدايش يافتند و رفته رفته تکامل پيدا کردند. اين خط ها ترکيبي از واژه و نمادهاي ترسيمي هستند.

=====================

منبع :برداشتی از  کتاب نمادها و نشانه ها

دریچه ای به سوی ارتباطات